Boşanma Çocuklar Üzerinde Nasıl Etkilere Sahip?
Boşanma çocuklar üzerinde genel olarak olumsuz etkilere sahiptir. Boşanma, çocukların psikolojisini çok farklı biçimlerde etkilerken etkinin yoğunluğu çocuğun karakterine ve psikolojik durumuna göre değişir. Bu yazımızda boşanmanın çocukların psikolojisi üzerindeki olumsuz etkilerini ve bunun için yapılması gerekenleri sizler için anlattık.
Boşanmanın Çocuklar Üzerindeki Etkileri Nelerdir?
Çocuklar, ebeveynlerinin herhangi bir sorunu inceleyip çözebilmesi gerektiği görüşüne sahiptir. Çocukları yetiştiren anne ve babalar, çocukların ihtiyaçlarını karşılaması gerekse de bazen sorunlar çıkabilir. Hiçbir sorun ebeveynlerinin üstesinden gelemeyeceği kadar büyük değildir. Bir çocuk için boşanma, ebeveynlerin onlara bakma ve onların iyiliğini gerçekten dikkate alan kararlar alma becerilerine ilişkin bu temel güven ve inancı yerle bir eder.
Çocuklar, tek bir doğru aile ilişkisi olduğuna ve bunun da anne ve babanın birlikte olduğuna dair güçlü bir inanca sahiptir. Başka herhangi bir ilişki konfigürasyonu, temel yaşam anlayışlarında bir çatışma veya ihanet algısı yaratır. Boşanmada çocuklar, hem velayet sahibi hem de evde olmayan ebeveyne içerleme eğilimindedirler. Bu açıdan boşanma çocuklar açısından içsel çatışma yaratır.
Boşanma ve Çocuk
Hemen hemen her çocuk, ihanet, çatışma ve güvenlik kaybından muzdarip olsa da, çoğu için duygusal yaraların ek ve daha görünür sonuçları vardır. 30 yılı aşkın süredir yapılan araştırmalar, boşanmanın çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerini ortaya koymaya devam ediyor. Bu ölçülebilir etkilerin çoğu artan risklerde hesaplanır. Yani boşanma çocuklar açısından bu etkilerin mutlaka olacağı anlamına gelmemekle birlikte, riskleri büyük ölçüde artırmaktadır.
Ebeveynleri boşanmış çocuklar ile evli ebeveynleri olan çocukları karşılaştıran araştırmalar, boşanmış ailelerden gelen çocukların akademik olarak acı çektikleri ve yüksek düzeyde davranış sorunları yaşadıkları yönünde. Ayrıca çocukların notlarının düştüğü ve liseden mezun olma ihtimallerinin daha düşük olduğunu ortaya koyuyor.
Velayet altındaki ebeveynin geliri boşandıktan sonra önemli ölçüde düştüğü için boşanmış evlerdeki çocukların yoksulluk içinde yaşama olasılığı evli ebeveynleri olan çocuklara göre neredeyse beş kat daha fazladır. Boşanmış ailelerden gelen gençlerin, boşanmamış ailelerden gelenlere göre uyuşturucu ve alkol kullanımının yanı sıra cinsel ilişkiye girme olasılığı çok daha yüksektir. Tüm çocuklar için ebeveynlerinin boşanması hayatlarının geri kalanında dünyaya ve ilişkilere bakışlarını şekillendirir.
Wallerstein Çalışması
Psikolog Judith Wallerstein, 1970’lerden 1990’lara kadar boşanmış bir grup çocuğu takip etti. Onlarla 18 aylıkken ve boşandıktan 5, 10, 15 ve 25 yıl sonra röportaj yaptı. Ancak sonuçlar oldukça çarpıcıydı. Boşanmadan 25 yıl sonra bile bu çocuklar önemli başarısızlık beklentileri, kaybetme korkusu, değişim korkusu ve çatışma korkusu yaşamaya devam ettiler.
Wallerstein’ın çalışmasındaki çocuklar, büyüdüklerinde ve ilişki kurmaya başladıklarında özellikle zorlandı. Uzun zamandır düşündüğümüzün aksine boşanmanın asıl etkisi çocukluk veya ergenlik döneminde ortaya çıkmaz. Aksine yetişkinlikte ciddi romantik ilişkiler sahneye çıktıkça yükselir. Kaygı, boşanmış ailelerin yetişkin çocukların birçoğunun ilişkilerde kötü seçimler yapmasına, sorunlar çıktığında alelacele vazgeçmesine veya ilişkilerden tamamen kaçınmasına yol açar.
Boşanma Sonrası Çocuklara Yaklaşım
Boşanma, başarısız evlilikler için asla ilk seçenek olmamalı ve çocukların çıkarlarına çok değer verilmelidir. Ancak yine de bir ayrılık gerekliyse bunu dostane ve sağlıklı bir şekilde yapmanın yolları var. Ayrılığa doğru bakış açısına sahip olmak önemlidir.
Buna bir savaş olarak değil, çocuklar da dahil olmak üzere tüm tarafların iyiliği için daha iyi bir çözüm olarak bakılmalıdır. Bir psikolojik danışman aracılığıyla çocuklarla konuşmak, çiftin minimum çatışma ile koordineli kararlar almasına bile yardımcı olabilir.
Terapi çocuğa da fayda sağlayabilir. Çocuk duygularla boğuştuğunda ve ruh hali sorunları ya da davranış sorunları ortaya çıktığında profesyonel yardım almanın zamanı gelmiş olabilir. Boşanma terapisi genellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) aracılığıyla yürütülür.
Düşüncelerimizin davranışlarımıza ve duygularımıza neden olduğu temelinde çalışarak duyguları olumlu yönde etkilemek için tepkileri değiştirmeyi öğreneceklerdir. Bu basitçe, değiştiremeyecekleri şeyler hakkında nasıl daha iyi hissedeceklerinin öğretileceği anlamına gelir.
Danışmanlar arabulucu olarak hareket edebilir ve davranışları, performansı iyileştirmek ve iletişim engellerini aşmak için ebeveynler ve hatta öğretmenlerle koordinasyon sağlayabilir. Bazen boşanma sırasında çocuklar için kalkan görevi de görebilirler. Çocukların çıkarları ve hakları ile ebeveynlerin beklentileri arasında denge kurabilirler.
Danışmanlık, çocuklara boşanmayla ilgili düşünce ve duygularını boşaltmaları için destek ve dinleme sağlar. Danışman, özellikle çocukların boşanmadan kendilerini sorumlu tuttukları durumlarda, çocukların sahip olabileceği her türlü mantıksız veya yararsız inançları da ele alabilir.
Danışmanların yanı sıra ebeveynler de çocukların boşanma haberleri, süreci ve sonrasındaki olaylarla başa çıkmalarına yardımcı olmada önemli bir rol oynar. İşin içinde bir profesyonel varsa, devam eden danışmanlık seansları çocuklara “yeni normale” uyum sağlama sürecinde yardımcı olabilir.
Değişikliklerini yavaş yavaş anlamlandırılabilir ve aynı zamanda bir çıkış ve duygusal desteğe sahip olabilirler. Aksi takdirde ebeveynler de çocukların zihinsel sağlığını korumak için üzerlerine düşeni yapabilir, onların dirençli ve azimli büyümelerini sağlayabilirler.
Verda Psikolojik Danışmanlık’ta çalışan uzman ve deneyimli profesyonellerden psikolojik danışmanlık hizmeti alabilirsiniz. Böylece boşanma sonrası çocuklarda oluşan psikolojik etkileri en aza indirmeniz mümkün olur. Verda Psikolojik Danışmanlık’tan hemen randevu talebi oluşturabilirsiniz.
Boşanmış Ebeveynlere Öneriler
Boşanma çocuklar için karmaşıktır. Boşanma çocukların velayetini de içeren bir süreçtir ve eski sevgilinle iletişim halinde olmanız gerektiği anlamına gelir. Boşanan bir ebeveyn olarak bu önerilerimizi dikkate alabilirsiniz.
Çocukların Yararını Düşünmelisiniz
Boşanmanız sırasında ve sonrasında akılda tutulması gereken bir numaralı şey, çocuklarınızın yararıdır. Bu kavram, her mahkeme velayet kararına rehberlik eder ve tüm ebeveynlik kararlarınıza rehberlik etmelidir.
Çocuklar Kiminle Yaşayacak?
Fiziksel velayet, çocukların hangi ebeveynle yaşadığını belirler. Tek başına fiziksel gözaltında, çoğu zaman veya her zaman bir ebeveynle yaşayacaklar. Ortak fiziksel velayet, çocuğu her bir ebeveynle eşit veya neredeyse eşit süre yaşamalarını sağlar.
Çocuklar için Kararları Kim Verecek?
Yasal velayet, çocuğunuzun adına karar verme hakkı ve sorumluluğudur. Bu, çocuğunuzun okulunu, dinini ve doktorlarını seçmek demektir. Bu hak, bir ebeveyne (tek yasal velayet) veya her iki ebeveyne (ortak yasal velayet) ait olabilir.
Ebeveynlik Planınız Olmalıdır
Ebeveynlik planı, boşandıktan sonra ebeveynlik yapmak için rehberinizdir. Siz ve diğer ebeveynle bir plan üzerinde anlaşamazsanız nihai velayet kararına karar verirken hakimin dikkate alması için muhtemelen bir plan önerisi sunmanız gerekir.
Ziyaret programınızın yazılı bir versiyonunu eklemelisiniz. Görsel bir takvim eklemek programınızı anlamayı kolaylaştırabilir ve ebeveynlerden herhangi birinin velayet emrini ihlal etme olasılığını azaltabilir.
Çocuklarınızın Yaşları Önemlidir
Boşanmanın çocuklar üzerindeki etkileri yaşa göre değişir. Fakat boşanma çocukların üzerinde az ya da çok etkilidir. Çocuklarınızın boşanmayla baş etmelerine yardımcı olmadaki rolünüz çok önemlidir.
Bebekler ve küçük çocuklar, ebeveynlerinden birinin ayrıldığı gerçeğinin ötesinde kavramı kavrayamazlar, ancak duygularınızı anlayabilirler. Ebeveynlerinin onları terk etmediğine ve bakım sağlamak için yine de yanlarında olacağına dair şefkat ve güvenceye ihtiyaçları vardır.
Okul çağındaki çocuklar ve gençler boşanmanın ne anlama geldiğini biliyor olabilir ancak buna neyin sebep olduğunun tam olarak farkında olmamalılar. Bunu ortaya koymak rahatsızlığa neden olabilir ve onları taraf seçmeye sevk edebilir.
Ergenlik çağındaki çocuklar boşanmadan daha fazla etkilenir. Bu nedenle bu gelişim aşamasındaki çocuklara ekstra destek vermelisiniz
Bir çocuk, aşkı ve evliliği anlamaz, ancak bir gencin gelişme yıllarında gördüğü tek şey kavgalar ve öfkeli konuşmalar olduğunda, bu gelişen zihne ne yapar?
Değişimi Olabildiğince Doğal Yapmalısınız
Boşanmanın doğal olarak çocuklar üzerinde yansımaları vardır. Üzüntünün etkisi ve derecesi yaşa ve ayrılığın nasıl gerçekleştiğine göre değişir. Sanılanın aksine çocuklar 3 yaşından öncesini hatırlayabilir. Bu nedenle, çocuklar küçükken kavgaları hatırlama yeteneğine sahiptir.
Travma, kişinin erken yaşlarına damgasını vurabilir. Uzmanlar, çocuklar için ayrılık veya boşanmayla başa çıkmanın en zor olduğu yaşların 6 ila 12 yaşları olduğunu savunuyorlar. Bu, çocuğun belirli kavramları anlayacak ve daha iyi zamanlara ait anılara sahip olacak kadar büyüdüğü zamandır. Ayrıca daha meraklıdırlar ve ayrılığın sebebinin kendileri olup olmadığını merak edebilirler.
Çocuğun yaşı ne olursa olsun, boşanmanın ilk yılı en zor olanıdır. Ebeveynler yeni rutinlerine başlarken çocuğun da buna uyum sağlaması için büyümesi gerekir. Bu, özellikle çocuğun evler arasında mekik dokuması gerektiğinde geçerlidir. Bu, boşanmayla ilgili strese neden olur.
Yeni bir eve taşınmak, tek bir ebeveynle yaşamak ya da yeni aile üyelerine sahip olmak olsun, çocuk yabancılıklarla doludur ve genellikle sıcak, sevgi dolu bir yuvadan yoksundur. Yeni rutin kurulurken çocuk durumu anlamlandırmak için mücadele eder. Genellikle öfke, üzüntü, yalnızlık çağrıştıran ve onları depresyon riskine sokan kafa karışıklığı ve çaresizlik yaşarlar.
Boşanan ebeveynlerin çocukları bazen duygusal ve davranışsal sorunlar geliştirebilir. Bunlar, sosyal izolasyon ve düşük benlik saygısından, öfke yönetimi sorunlarına ve okuldaki kötü davranışa kadar değişebilir.
Boşanmadan Vazgeçmek Sağlıklı Değil
Araştırmalar, ebeveyn boşanmasının gerçekten de çocuk uyum sorunları, akademik mücadeleler, madde kullanımı dahil yıkıcı davranışlar, erken cinsel aktivite ve depresif ruh halleri riskinin artması ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu, ebeveynlerin çocuklar için birlikte kalması gerektiği anlamına mı geliyor? Elbette değil.
Ebeveynlerinin mutsuz ilişkilerinde kalmaya zorlanan çocuklar, mutsuz birliktelik bozulmazsa daha fazla olumsuz etkilenebilir. Evde günlük dozlarda şiddetli tartışmalara, gerilime ve kırgınlığa maruz kalan çocuklar onlara daha iyi hizmet etmeyecektir. Aşırı durumlarda, sorunlu hanelerde fiziksel istismar gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Bu gibi durumlarda boşanmak uzun vadede daha olumlu bir hamle olabilir. Bu, çocuğa potansiyel olarak daha sakin ve huzurlu bir ortamda yetişkinliğe doğru yolculuğuna devam etme şansı verecektir.
Açık İletişim Kurmalısınız
Herhangi bir çatışmayı çocuklardan uzak tutmak her zaman akıllıca olacaktır. Ayrıca iletişim hatlarını açık tutmalısınız. Ailedeki değişiklikler hakkında dürüst konuşmalar yapmalısınız. Değişim zor olabilir. Boşanmayı takip eden aylar ve yıllardaki değişiklikleri mümkün olduğunca en aza indirmelisiniz.
Mümkünse okulları, öğretmenleri veya günlük rutinleri değiştirmekten kaçınmalısınız. Çocuklarınızı asla ortada bırakmamalısınız ve onları haberci olmaya veya taraf seçmeye zorlamamalısınız.
Açık iletişim ve sık sık sevgi ve cesaretlendirme, çocukların ebeveynleriyle olan ilişkilerinin gücüne olan güvenlerini artıracaktır. Hayatlarında yetişkinler tarafından desteklendiklerini hissetmeleri gerekir.
İki Ebeveyn Olarak Çocuklara Sevginizi Göstermelisiniz
Çocuklar, ayrıca her iki ebeveynle de yakın temas halinde olduklarında daha başarılı olurlar. Araştırmalar, ebeveynlerden biri veya her ikisi ile zayıf ilişkisi olanların daha fazla mücadele etme eğiliminde olduğunu göstermiştir. Ebeveynlik, ayrı ayrı yapıldığında da etkili olabilir. Ebeveynler çocuklarına güven verebilir ve onlara sevgi duyduklarını gösterebilir.
Çocuklar, belirsizlik zamanlarında ebeveynlerinin gerçek sevgi tezahürlerinde teselli bulabilirler. Bunlar, küçük çocuklarla kucaklaşma ve sarılma ve daha büyük çocuklara destek vermek ve birlikte nitelikli zaman geçirme anlamına gelebilir. Bu da kendilerini güvende ve emniyette hissetmelerini sağlar.
Ebeveynlerinin iyi modellemesiyle boşanmış ebeveynlerin birçok çocuğu zihinsel olarak istikrarlı ve sağlıklı büyür. Çocukların her iki ebeveynle de kaliteli zaman geçirdiği düzenli bir rutinin sürdürülmesine yardımcı olur.
Disipline Dayalı Bir Yaklaşım Benimsemelisiniz
Etkili ebeveynliğin bir başka yönü de disiplindir. Etkili disiplin, çevrelerinin öngörülebilirliğini ve kendi kontrol duygularını artırarak çocuklara yardımcı olur. Bu aynı zamanda ebeveyn ve çocuk arasındaki etkileşimi sağlar, onların kötü arkadaşlıklar kurmasını engeller.
Çocukların Karar Almasını Desteklemelisiniz
Makul kararlar almalarına izin vererek çocuklarınızı güçlendirmelisiniz. Babasını haftada bir mi yoksa iki kez mi görmek istiyor? Şimdilik tenis derslerine ara vermek istiyor mu? Yoksa yeni bir hobi mi edinmek istiyor?
Bu, kargaşa sırasında tamamen çaresiz ve sessiz hissetmelerini önler. Uyum sağlamaları için başa çıkma stratejilerini öğretmek de önemlidir. Daha sonra düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını daha sağlıklı bir şekilde yönetebilirler.
Çocukların Yas Tutmasına İzin Vermelisiniz
Boşanmanın, ebeveynlerin kararı olduğunu ve kesinlikle suçlanmayacak olsalar bile çocukları etkilemesi olduğunu açıklamak yardımcı olabilir. Çocukların yas tutmasına izin vermek önemlidir. Şüphesiz kafa karışıklığı, suçluluk, öfke, üzüntü, endişe, inkar veya suçlama gibi çok çeşitli duygular hissederler. İyileşme, nihayetinde çocuklar duygularını sindirebileceklerini ve ifade edebileceklerini hissettiklerinde gerçekleşir ve bunu yapacak bir çıkışa sahip olmaları hayati önem taşır.
Bu zaman alacaktır. Çözüm, çocukların artık üzgün ve kızgın hissetmediği anlamına gelmez. Bu, var olmanın yeni bir yolu olduğunu kabul etme düzeyine ulaştıkları anlamına gelir.
Çocuğunuza verebileceğiniz en büyük hediyelerden biri, sizinle güçlü, besleyici ve güvene dayalı bir ilişkidir. Uzun vadede bunu takdir edeceklerdir.
Çocuklar çabuk adapte olabilir ve dirençlidir. Bu anlamda her evdeki kural ve normların biraz farklı olmasında bir sakınca yoktur. Sonuçta hiçbir ebeveyn aynı değildir. Ancak her evde tutarlılık önemlidir.
Bir Psikolojik Danışmandan Destek Almalısınız
Boşanma, başarısız evlilikler için asla ilk seçenek olmamalı ve çocukların çıkarlarına çok değer verilmelidir. Ancak yine de bir ayrılık gerekliyse bunu dostane ve sağlıklı bir şekilde yapmanın yolları var. Ayrılığa doğru bakış açısına sahip olmak önemlidir.
Buna bir savaş olarak değil, çocuklar da dahil olmak üzere tüm tarafların iyiliği için daha iyi bir çözüm olarak bakılmalıdır. Bir psikolojik danışman aracılığıyla çocuklarla konuşmak, çiftin minimum çatışma ile koordineli kararlar almasına bile yardımcı olabilir.
Terapi çocuğa da fayda sağlayabilir. Çocuk duygularla boğuştuğunda ve ruh hali sorunları ya da davranış sorunları ortaya çıktığında profesyonel yardım almanın zamanı gelmiş olabilir. Boşanma terapisi genellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) aracılığıyla yürütülür.
Düşüncelerimizin davranışlarımıza ve duygularımıza neden olduğu temelinde çalışarak duyguları olumlu yönde etkilemek için tepkileri değiştirmeyi öğreneceklerdir. Bu basitçe, değiştiremeyecekleri şeyler hakkında nasıl daha iyi hissedeceklerinin öğretileceği anlamına gelir.
Danışmanlar arabulucu olarak hareket edebilir ve davranışları, performansı iyileştirmek ve iletişim engellerini aşmak için ebeveynler ve hatta öğretmenlerle koordinasyon sağlayabilir. Bazen boşanma sırasında çocuklar için kalkan görevi de görebilirler. Çocukların çıkarları ve hakları ile ebeveynlerin beklentileri arasında denge kurabilirler.
Danışmanlık, çocuklara boşanmayla ilgili düşünce ve duygularını boşaltmaları için destek ve dinleme sağlar. Danışman, özellikle çocukların boşanmadan kendilerini sorumlu tuttukları durumlarda, çocukların sahip olabileceği her türlü mantıksız veya yararsız inançları da ele alabilir.
Danışmanların yanı sıra ebeveynler de çocukların boşanma haberleri, süreci ve sonrasındaki olaylarla başa çıkmalarına yardımcı olmada önemli bir rol oynar. İşin içinde bir profesyonel varsa, devam eden danışmanlık seansları çocuklara “yeni normale” uyum sağlama sürecinde yardımcı olabilir.
Değişikliklerini yavaş yavaş anlamlandırılabilir ve aynı zamanda bir çıkış ve duygusal desteğe sahip olabilirler. Aksi takdirde ebeveynler de çocukların zihinsel sağlığını korumak için üzerlerine düşeni yapabilir, onların dirençli ve azimli büyümelerini sağlayabilirler.
Verda Psikolojik Danışmanlık’ta çalışan uzman ve deneyimli profesyonellerden psikolojik danışmanlık hizmeti alabilirsiniz. Böylece boşanma sonrası çocuklarda oluşan psikolojik etkileri en aza indirmeniz mümkün olur. Verda Psikolojik Danışmanlık’tan hemen randevu talebi oluşturabilirsiniz.
